Vleugel

Het eerste geluid dat Paulette bij haar geboorte liet horen was de aanzet tot de lach waarmee ze later iedereen liet smelten. Dat beweert haar moeder tenminste. Maar die moet niet al te serieus genomen worden, want ook toen al leefde ze grote delen van de dag in een roes. Een lach met lichte geluidjes als plukjes katoen. Ik was op slag verliefd. Ze had heldere ogen, een vracht dieprode krullen en een rond gezicht met een blos die te mooi leek om waar te zijn. Paulette was vrijwel altijd het middelpunt van elk gezelschap, vooral van mannelijk gezelschap. En daarin verkeerde ze ook graag. Haar schoolloopbaan kende enig oponthoud en eens dreigde ze te worden verwijderd, maar uiteindelijk werd ze altijd weer ontzien. Opgewekt doorliep zij alle klassen liet een spoor na van gebroken harten, kwijnende verliefden en jaloerse vriendinnen. Paulette keek nooit achterom en ze nam alles wat ze tegenkwam.

'Misschien heeft het haar te roekeloos gemaakt', zegt haar moeder. De lage stem verlaat schurend haar keel en trilt tot diep in mijn oor als ze zich naar mij toe buigt om mijn glas vol te schenken. Bruine vingers van een kettingrookster. Met haar voet in een volledig uitgelopen platte zwarte schoen duwt ze de op de vloer staande overvolle asbak in de richting van de haard. De stookplaats is alleen nog de stortplaats voor de resten van haar verslaving. Ze laat de brandende peuk in een lege fles vallen. Met een nijdige korte sis verdrinkt hij in het restje wijn op de bodem. Mijn ogen prikken en ik tuur door de nevel naar de zwarte vleugel aan de andere zijde van de kamer.

Het talent van Paulette bleek al vroeg en het stond vast dat zij zou studeren aan het conservatorium. Helaas ontbrak het haar aan ambitie en discipline en zonder dat blijft elk talent een belofte. Paullette leefde vooral in de nacht. Ze verbleef in slecht verlichte hoeken van de stad, omringd door mannen met harde stemmen, de geur van ongewassen kleding, bier en tabak. Haar aanwezigheid in die wereld moet opvallend zijn geweest. Menigeen zal gedacht hebben dat ze plotseling als een engel weg zou vliegen. even op bezoek. Haar levensritme werd ruw verstoord toen ze zwanger werd. Net negentien besloot ze in een opwelling met de aankomend vader te trouwen. Ze betrok met hem een vochtig huisje net buiten de stad.

Met één hand peutert haar moeder een nieuwe sigaret uit het pakje, terwijl haar andere hand trillend de tafel aftast, op zoek naar de aansteker. 'Met pianospelen was het toen wel gebeurd', zegt ze, 'ze had haar piano trouwens al verkocht om wat spullen te kunnen kopen voor het huis. Dat ontdekte ik later pas.'

Het te vroeg geboren meisje had niet de lach van Paulette. Ze noemde het Iris en het huilde veel. Haar onervarenheid als moeder en de onverschilligheid van de jonge vader brachten niet de nodige rust en regelmaat. Het kind bleef ontroostbaar en groeide slecht. Paulette ontvluchtte meer en meer de beklemming van het gezin en ging op zoek naar de resten van haar vroegere leven. Toen ze na een maand of zes weer eens in de vroege ochtend thuiskwam na een nachtelijke kroegentocht, trof ze een veranderde echtgenoot tegenover zich. In het ziekenhuis kwam zepas bij bewustzijn. Ze deed echter geen aanklacht, ze vroeg alleen de scheiding aan.

Haar moeder schraapt haar keel en neemt een grote teug wijn. Haar vingers gespreid om de kelk van het glas. 'Ze heeft toen bijna een half jaar bij me gewoond. De kleine leefde helemaal op. Ze begon te eten en de eerste lach brak door. Een mooie tijd was dat. Maar ja, het bleef niet duren. De stad trok en steeds vaker bleef ze nachten weg. Ik heb alles geprobeerd, maar ze veranderde niet. Ik begon haar te verwijten dat ze mij alleen als oppas gebruikte. Toen was het snel gebeurd. Ze vertrok met Eddie, die luis met zijn mooie praatjes die ze in de kroeg had opgedaan, en al gauw speelde zij huisvrouwtje voor dat stuk crimineel.' Ze laat de peuk met een vinnig duwtje in de flessenhals verdwijnen en opnieuw klinkt een gedempt sissen in de fles.

Toen Paulette weer zwager werd wist Eddie haar te bewegen met hem te trouwen. Het tweede kind, weer een dochter, huilde gelukkig minder. Paulette was nu ook rustiger. Eddie echter niet. Hij raakte steeds dieper verstrikt in onduidelijke handel en begon van alles te slikken. Spanningen ontlaadde hij bij Paulette en hij sloeg haar steeds vaker. Toen hij zich aan Iris dreigde te vergrijpen, sloeg Paulette hem bewusteloos met een volle wijnfles en vluchtte naar haar moeder. Maar Eddie bleef komen en dreigen. Gelukkig werd hij drie maanden later in Spanje opgepakt wegens smokkel. Hij kreeg vier jaar celstraf.

De hand van haar moeder beeft en het valt me op hoe dun en breekbaar de vingers lijken. Ik zoek naar de gelijkenis met de handen van Paulette. 'Ze mocht weer bij me wonen, maar ik heb toen wel mijn eisen gesteld. Geen nachtbrakerij meer, hooguit een keer in het weekeinde. En ze moets kiezen, werken of studeren. Ze wilde wel een tijdje werken en begon als serveerster in de lunchroom hier vlakbij. Maar ze vond haar leventje met mij te beperkt. Het beklemde haar. Ze huurde een uitgewoond appartement hier om de hoek. Ze bleef werken en regelde overal opvang voor de kinderen om het nachtleven weer in te kunnen duiken.'

Het was toen dat ik haar ontmoette. Ze zat alleen aan de bar en ik sprak haar aan. Ze vond me grappig, maar verder ongevaarlijk en daarom geen partij. Ze zocht de jungle, niet het park. Op mijn aandringen speelde ze eens op de oude piano in de kroeg en ik viel uiteen in kleine stukjes. Nu had ik een doel, ik zou haar helpen om verder te komen in de muziek. Avonden heb ik op haar ingepraat, totdat ze eindelijk toegaf. Gevleid door mijn bewondering  droomde ze weg in de toekomst die ik voor haar uittekende. Ze zou een vleugel kopen en ik zou haar het geld lenen. met minder nam ik geen genoegen. Het heeft niet lang geduurd. Ambitie en discipline ontbraken nog altijd en we zagen elkaar steeds onregelmatiger. En toen stond Eddie daar weer. Eerder vrij wegens goed gedrag. Of misschien hadden ze in Spanje schoon genoeg van zijn praatjes. Het was ook goedkoper om hem terug te sturen. Eddie was niet te spreken over de vleugel en over de onbekende vriend die hem had gekocht voor haar. Drie jaar opgekropte haat en jaloezie braken door als een rijpe zweer. Gelukkig waren de kinderen niet thuis en is hen de aanblik bespaard gebleven.

'Wanneer wilt u de vleugel terughebben om hem te verkopen?' Haar moeder kijkt mij met waterige ogen aan. 'Ik wil hem niet verkopen, ik wil hem graag in mijn eigen huis neerzetten. Het was het enige tastbare tussen Paulette en mij.' Ze knikt en zwijgt. Gedachteloos schenkt ze het laatste uit de tweede fles in haar eigen glas.

Dordrecht, 1998. Gepubliceerd in Tortuca, tijdschrift voor literatuur en beeldende kunst, nummer 5.